Bạn thân mến,
Đêm qua, tôi mơ mình trở thành người gác một ngọn hải đăng nằm trên mỏm đá rất xa bờ. Đó là một đêm không trăng, biển tối đến mức đường chân trời và mặt nước gần như nhập vào nhau, chỉ còn tiếng sóng vỗ đều đặn vào những vách đá phía dưới. Xa ngoài khơi, từng chiếc thuyền nhỏ vẫn lặng lẽ đi qua, trên mỗi chiếc thuyền đều có những con người đang trở về nhà sau một ngày dài.
Ban đầu, chẳng có gì bất thường. Cho đến khi tôi nhìn thấy ở phía xa một con tàu lớn không bật đèn. Nó đứng im giữa biển, đen đặc như một khoảng trống bị ai đó khoét khỏi màn đêm, và những chiếc thuyền nhỏ đi ngang qua lần lượt bị kéo về phía nó. Không có tiếng súng, không có tiếng kêu cứu vọng tới, chỉ có những ngọn đèn trên thuyền lần lượt biến mất.
Một chiếc rồi một chiếc nữa, rồi thêm một chiếc nữa. Tôi đứng trên ngọn hải đăng và hiểu rằng ngoài kia đang có một điều rất không lành. Nhưng tôi ở quá xa, không thể chèo ra biển, cũng không đủ sức ngăn con tàu kia lại. Giữa tôi và nó là cả một vùng nước tối, còn tôi chỉ là một người nhỏ bé đứng trên mỏm đá với một ngọn đèn trong tay.
Trong một khoảnh khắc, tôi đã nghĩ rằng mình nên im lặng. Bởi đôi khi, nhìn thấy một điều đáng sợ cũng đồng nghĩa với việc phải đưa ra một lựa chọn khó khăn: giả vờ rằng mình không biết, hay chấp nhận rằng từ giây phút nhìn thấy nó, mình đã có một phần trách nhiệm với những người vẫn đang vô tư đi về phía đó. Cuối cùng, tôi quay ngọn đèn, kéo chuông báo động của ngọn hải đăng và thắp tất cả những ngọn đèn mình có thể thắp.
Tôi chiếu ánh sáng thật xa về phía biển, rồi chạy xuống ngôi làng dưới chân núi để nói với mọi người rằng ngoài kia có một vùng nước không nên đi qua. Có người tin tôi, có người không. Có người nói biển vẫn bình thường như mọi đêm, rằng tôi chỉ nhìn nhầm một bóng mây, một con tàu chở hàng hay một trò tưởng tượng do đứng quá lâu trong bóng tối.
Tôi không tranh luận, chỉ tiếp tục thắp đèn. Bởi tôi chợt hiểu rằng công việc của một ngọn hải đăng vốn không phải là bắt tất cả những con thuyền phải quay đầu. Nó cũng không thể chèo thay người khác, càng không thể giữ biển mãi mãi bình yên. Nó chỉ có thể đứng đó và báo rằng ở đây có đá ngầm, ngoài kia có bão, con đường này có thể nguy hiểm; phần còn lại thuộc về người đang cầm bánh lái.
Người bạn vô hình à, khi tỉnh dậy, tôi bỗng nghĩ cuộc đời có lẽ cũng giống như một vùng biển rất rộng. Chúng ta đi qua nhau trên những chiếc thuyền khác nhau, có người đi nhanh, có người đi chậm; có người đã có bản đồ trong tay, còn có người chỉ nhìn ánh sáng từ một chiếc thuyền phía trước rồi vô thức đi theo. Và đôi khi, chỉ vì rất nhiều người đang cùng đi về một hướng, chúng ta mặc nhiên cho rằng hướng ấy phải đúng.
Nhưng đám đông không phải lúc nào cũng nhìn thấy đá ngầm. Có những thứ chỉ một người đứng đủ xa mới nhìn thấy, và cũng có những điều khi tất cả mọi người đang ở trong đó, họ rất khó nhận ra rằng nó bất thường. Có lẽ vì vậy mà đôi khi, điều can đảm nhất không phải là lao ra giữa biển để chiến đấu với con tàu đen kia, mà là đủ tỉnh táo để hiểu mình không thể thắng nó bằng sức mạnh, rồi tìm một cách khác để bảo vệ những điều mình vẫn còn có thể bảo vệ.
Ngày còn nhỏ, tôi từng nghĩ người dũng cảm là người không biết sợ. Sau này mới hiểu, người không biết sợ đôi khi chỉ là người chưa nhận ra nguy hiểm. Còn lòng can đảm thực sự có lẽ xuất hiện vào đúng khoảnh khắc người ta đã nhìn thấy tất cả những điều có thể xảy ra, biết mình nhỏ bé đến đâu, biết rằng bản thân cũng có thể bị thương, nhưng vẫn quyết định làm một điều gì đó thay vì quay mặt đi.
Có lẽ bởi vậy mà trong câu chuyện ấy, tôi không chèo thuyền ra biển mà chạy về phía có người. Tôi từng nghĩ đó là một hành động rất nhỏ, nhưng càng nghĩ, tôi càng nhận ra có rất nhiều thứ trong cuộc đời tồn tại được chỉ nhờ những hành động nhỏ như vậy: một người nhìn thấy đám cháy và hét lên, một người nhận ra ai đó đang chìm xuống và gọi cứu hộ, một người biết một con đường nguy hiểm và đặt lại một tấm biển. Không ai trong số họ cứu được cả thế giới, họ chỉ không để sự im lặng của mình khiến thế giới trở nên tệ hơn.
Có lẽ đó cũng là một triết lý sống mà tôi đang học rất chậm: chúng ta không có nghĩa vụ phải trở thành anh hùng của tất cả mọi người. Có những cơn bão chúng ta không thể dừng, có những con tàu chúng ta không thể giữ lại, và cũng có những người dù đã nhìn thấy ánh đèn cảnh báo vẫn lựa chọn tiếp tục đi. Trưởng thành có lẽ là học cách phân biệt giữa điều mình có trách nhiệm phải làm và điều vốn nằm ngoài khả năng của mình.
Nếu thấy đá ngầm, hãy thắp đèn. Nếu thấy nguy hiểm, hãy lên tiếng. Nếu một người đang cần bàn tay của mình và mình đủ sức đưa ra, hãy đưa. Nhưng sau đó, cũng phải học cách trở về ngọn hải đăng của chính mình, bởi người gác đèn không thể lao xuống biển mỗi khi có một chiếc thuyền đi sai hướng. Nếu anh ta làm thế, chẳng bao lâu ngọn hải đăng sẽ chẳng còn ai thắp nữa.
Có một kiểu tử tế rất dễ khiến con người kiệt sức, đó là nghĩ rằng mình phải cứu tất cả những người mình nhìn thấy. Nhưng có lẽ còn một kiểu trưởng thành khó hơn nhiều: vẫn quan tâm, vẫn lên tiếng, vẫn đưa tay khi cần, nhưng không biến mình thành vật hi sinh cho mọi cơn bão của người khác. Cuộc đời có lẽ không yêu cầu chúng ta phải soi sáng cả đại dương, chỉ cần đừng tự tay tắt ngọn đèn của mình.
Bởi biết đâu, vào một đêm nào đó rất tối, thứ tưởng như chỉ là một đốm sáng nhỏ trên mỏm đá lại đủ để một chiếc thuyền xa lạ nhận ra rằng phía trước là đá ngầm và kịp quay bánh lái. Tôi nghĩ đó là điều đẹp nhất mà một người có thể làm cho một người khác: không sống thay họ, không lựa chọn thay họ, không kéo họ đi theo con đường của mình, chỉ đơn giản là cho họ thêm một chút ánh sáng để họ có thể tự nhìn thấy con đường.
Nhưng rồi tôi lại tự hỏi một điều. Nếu cả đời cứ đứng trên ngọn hải đăng để soi đường cho những con thuyền khác, đến một ngày nào đó, ai sẽ là người thắp đèn cho chúng ta khi chính chúng ta lạc giữa biển?
Thân mến,